بوم مدل کسب‌وکار در واقع یک نمودار تصویری است که به وسیله آن می‌توان مدل یک کسب و کار را شرح داد. و بخش‌های مختلف آن را طراحی و تحلیل کرد. هر یک از این بخش‌ها به تشریح گزاره‌های ارزش، زیرساخت، مشتریان یا امور مالی مربوط به شرکت می‌پردازد.

طراحی بوم مدل کسب‌وکار به شرکت‌ها این امکان را می‌دهد تا بتوانند با ترسیم تعامل میان بخش‌های مختلف کسب‌وکار خود، فعالیت‌های شرکت را به شکلی هماهنگ پیش ببرند.

موضوعات مطرح شده در بوم مدل کسب و کار به صورت کلی به سه دسته زیر تقسیم می‌شود:

  • بخش مرکزی بوم: بحث‌های مربوط به ارزش آفرینی و ارزش پیشنهادی کسب و کار
  • سمت چپ: بحث‌ها و دغدغه‌های مربوط به فضای هسته‌ی کسب و کار
  • سمت راست: بحث‌ها و پرسش‌های مربوط به مشتری و ارتباط با مشتری

هر کدام از این بخش‌های اصلی دارای زیر مجموعه‌هایی است که در نمودار بالا مشخص شده است و در زیر به توضیح بیش‌تر آن می‌پردازیم:

۱- بخش مشتریان

برای ساخت یک مدل کسب‌وکار مؤثر، در ابتدا شرکت باید مشخص کند که به کدام دسته از مشتریان قصد خدمت‌رسانی دارد.

انواع بخش‌های مشتریان شامل: بازار انبوه، گوشه بازار، بخش‌بندی شده، متنوع، بازار چند وجهی می‌شوند. باید مشخص شود که جامعه هدف در کدام دسته از این مشتریان قرار خواهند گرفت. باید تمامی خصوصیت‌ها و ویژگی‌های احتمالی مشتریان مانند سن، جنسیت، محل زندگی و مورد بررسی و مطالعه قرار گیرد.

۲- ارزش پیشنهادی

ارزش پیشنهادی یک شرکت، چیزی است که آن را از رقبایش متمایز می‌کند. این ارزش پیشنهادی می‌تواند کمی و کیفی باشد که توسط المان‌های مختلف مانند نوع‌آوری، نحوه عملکرد، سفارشی‌سازی، کار انجام‌شده، طراحی، برندینگ، قیمت، کاهش هزینه، کاهش ریسک، در دسترسی بودن، راحتی و قابلیت استفاده،‌ تعیین می‌شود.

۳- کانال توزیع

کانال‌ها بیانگر این است که یک کسب و کار به چه روش‌هایی می‌تواند به مشتری دسترسی داشته باشد. کانال های یک شرکت ممکن است مجانی و یا پرداختنی، درون‌گرا یا برون‌گرا ( درون‌گرا مانند بلاگ، SEO، کتاب الکترونیکی و برون‌گرا مانند تبلیغات چاپی یا تلویزیونی، نمایشگاه) و .. باشند[۲].

به عنوان مثال شاید کانال توزیع محصول یا خدمت یک کسب و کار تنها وبسایت آن باشد پس همین کانال را در بوم خود قرار دهید.

۴- ارتباط با مشتریان

امروزه یکی از عوامل مهم موفقیت و بقای شرکت‌ها ارتباط با مشتری و ایجاد اطمینان و اعتماد از موفقیت شرکت است. ارتباط با مشتری حالت‌های مختلفی دارد مانند ارتباط بین کارمند و مشتری، رفع نیازهای مجموعه‌ای از مشتریان، ارائه خدمات خودکار و مشارکت ساخت و غیره.

۵- جریان درآمد

در این بخش مشخص می‌شود که نحوه کسب درآمد شرکت از هر بخش از مشتریان به چه صورت است. حق استفاده یا حق اشتراک ، فروش دارایی، اجاره یا قرض، حق استفاده از مجوز یا امتیاز، حق کارگزاری و تبلیغات از روش‌های مختلف ایجاد جریان درآمد هستند.

۶- منابع اصلی

 منابع یک شرکت که همان دارایی‌های یک شرکت هستند می‌توانند انسانی، مالی، فیزیکی یا معنوی باشند. به عنوان مثال منابع اصلی شما در کسب و کار اینترنتی می تواند وبسایت و یا اپلیکیشن شما باشد.

۷- فعالیت‌های اصلی

در بوم مدل کسب و کار باید مشخص شود اساسی‌ترین فعالیت‌های یک شرکت برای اجرای ارزش پیشنهای کسب و کار چه فعالیت‌هایی هستند.

۸- شرکای کلیدی

شرکت‌ها معمولا با شرکای تجاری برای کاهش ریسک کسب و کار و ارتقای عملکرد خود همکاری می‌کنند. همکاری استراتژیک با شرکت‌های رقیب و غیر رقیب، سرمایه‌گذاری‌های مشترک، روابط خریدار-فراهم‌کننده و پیمان/ اتحادهای استراتژیک از روش‌های شراکت با دیکر شرکت‌های تجاری است.

۹- ساختار هزینه‌ها

یکی دیگر از بخش‌های بوم مدل کسب و کار ساختار هزینه‌ها است. هزینه‌های اجراسازی مدل‌های کسب و کار مختلف چه هزینه‌هایی دارد. معمولا ساختار کسب و کارها بین هزینه‌محور و ارزش‌محور هستند. هزینه‌های ثابت، هزینه‌های متغییر، اقتصاد مقیاس (کاهش هزینه با افزایش تعداد) و اقتصاد محدوده (کاهش هزینه با افزایش محدوده کاری) از ساختارهای مختلف هزینه است

چرا باید بوم مدل کسب و کار داشته باشیم و چه اهمیتی دارد؟

با پاسخ به این سوال شما به ارزش واقعی بوم مدل کسب و کار پی می‎برید. در دو یا سه دهه قبل، کسب و کارها به منظور معرفی خودشان به سه سوال کلی پاسخ می‌دادند. اول آن که چه چیزی می‌فروشند؟ چقدر می‌فروشند و سودشان از این معامله چقدر است؟ با پاسخ به چنین سوالاتی، ابعاد کاری برای مشتریان و شرکا روشن می‌شد. اما در حال حاضر، الگوی کسب و کارها تغییر یافته و پیچیده‎تر شده است و دیگر پاسخ به چند سوال ساده شما را به مخاطبینتان معرفی نمی‌کند.

طراحی بوم مدل کسب و کار و نمایش آن به مشتری یا شریکان باعث می‌شود که خودتان را از ارائه توضیحات تکراری نجات دهید! همچنین با این کار سرمایه‌گذاران می‌توانند ایده شما را بهتر بررسی کنند و میزان بازدهی آن را به وضوح ببینند. زمانی که طرح جامعی از جانب شما ارائه شود که به بررسی همه جوانب پرداخته، افراد بیشتری ترغیب به سرمایه‌گذاری بر روی آن می‌شوند. اگر بتوانید بوم مدل کسب و کارتان را به دقت طراحی و تکمیل کنید، مانند دستگاهی عمل می‌کند که با دریافت مقداری مواد اولیه، میزان خروجی را مشخص می‌کند. بدون آن که نیاز به ریسک و یا سرمایه زیادی داشته باشید!

از دیگر دلایل اهمیت بوم مدل، تمرکز بیشتر بر روی همه عناصر محرک است. با استفاده از این مدل می‌توانید تمامی محرک‌های کسب و کارتان را زیر نظر داشته باشید و بر روی افزایش بازدهی آنان تمرکز کنید. انعطاف بوم مدل کسب و کار باعث می‌شود تا هر یک از عناصری که می‌خواهید را تغییر دهید و میزان تاثیر تغییرات را بر کل چرخه بررسی نمایید.

جمع بندی

اکثر افراد تصور می‌کنند که بهترین ایده را برای راه‌اندازی کسب و کار دارند، اما اگر این افراد با ایده فوق‌العاده خود کارشان را شروع کنند و نقشه همه جانبه و راهنمای مسیر نداشته باشند، بدون شک دچار شکست خواهند شد. بوم مدل کسب و کار مسیر را برای صاحبین کسب و کارها، سرمایه‌گذاران و مشتریان روشن می‌کند و آن‌ها را با سرعت بیشتری به اهدافشان می‌رساند. در این مطلب در مورد بخش‌های مهم طراحی یک بوم مدل کسب و کار و اهمیت آن صحبت کردیم.